فرایند و عملکرد

گندزدایی در تصفیه آب یعنی استفاده از روش‌های فیزیکی یا شیمیایی به‌منظور کم کردن بار میکروبی در محیط یا ابزار بی‌جان .استفاده از گندزداها برای تأمین سلامتی بسیار ضروری است. از عوامل مهم پیشگیری از بیماری‌ها بخصوص، بیماری‌های مسری هست.

گندزدایی به دو روش فیزیکی یا شیمیایی انجام می‌گیرد:

روش اولی که همگی شما با این روش آشنایی کامل دارید:

• گند زدایی به روش حرارت: حرارت بر دو نوع است حرارت مرطوب (اتوکلاو، جوشاندن و پاستوریزه‌کردن) و حرارت خشک
• گند زدایی به روش برودت: سرد کردن و فریز کردن
• گند زدایی به روش خشک‌کردن: رطوبت برای رشد بسیاری از باکتری‌ها ضروری  است
• گند زدایی به روش نور خورشید: ساده‌ترین و قدیمی‌ترین روش گندزدایی
• گند زدایی به روش اشعه: اشعه‌ی مختلف به‌ویژه تابش فرابنفش:

طول موجهی کوتاه اشعه ماورای بنفش می‌تواند باکتری‌ها و سایر ارگانیسم‌های کوچک را منهدم کند. به همین دلیل برای ضدعفونی کردن سطوح مانند اتاق‌های بیمارستان‌ها مورداستفاده قرار می‌گیرند. از پرتو فرابنفش برای ضدعفونی آب، مواد خوراکی، تجهیزات پزشکی و لوازم صنعتی و غیره می‌توان استفاده نمود.

دلایل پذیرش اشعه ماوراءبنفش: نیاز به حمل‌ونقل و انبار مواد شیمیایی ندارد، با تغییرات PH و دما، کارایی آن چندان تغییر نمی‌کند، فراورده جانبی به وجود نمی‌آورد. ایجاد طعم و بوی شیمیایی نمی‌کند.زمان تماس لازم برای گندزدایی بسیار کوتاه هست . روی گروه هوازی اثر فوق‌العاده دارد.

معایب ضدعفونی اشعه:

عدم وجود باقی‌مانده ضدعفونی‌کننده، عدم وجود اطلاعات فنی دربارهٔ چگونگی عمل دستگاه‌های UV در شرایط مختلف، برای مواد آلی مناسب نیست، برای سطوح غیرقابل دید مثل زوایا و خلل و فرج مناسب نیست و روی بعض از اشیاء اثر کمتری دارد مثلاً اشعه می‌تواند سطوح  آلومینیم و شیشه را استریل کند ولی روی چوب و لاستیک و کاغذ را نمی‌تواند استریل کند.

روش دوم گندزداهای شیمیایی :

اتانول با غلظت ۹۵ درصد نمونه‌ای از یک گندزدا

الکل‌ها مثل اتانول ۶۰ تا ۹۰ درصد

 ایزوپروپیل الکل ۶۰ تا ۷۰ درصد

 هرچند الکل‌ها اصولاً به‌عنوان مواد ضدعفونی‌کننده بکار می‌روند. هرچند الکل از قدیمی‌ترین مواد گندزداست ولی به دلیل تبخیر سریع، احتمال آتش گرفتن و غیر مؤثر بودن بر برخی ارگانیسم‌ها کاربرد آن وسیع نیست. الکل اغلب موجب دناتوره شدن پروتئین‌های غشای خارجی باکتری‌ها می‌شود. محلول ۷۰٪ الکل در آب بر اغلب باکتری‌ها مؤثر است ولی برای غیرفعال کردن ویروس‌های دارای غشای لیپیدی (مانند HIV، هپاتیت B و خانواده کرونا ویروس) محلول ۸۰٪ اتانول+ ایزوپروپیل۵٪ لازم است.

آلدئیدها:

فرمالدئید میکروب‌کشی قوی است و تمام انواع میکروب‌ها را نابود می‌کنند. غلظت یک درصد آن، ضد میکروب سل است. از این ماده برای ضدعفونی اماکن و وسایل، ابزار جراحی، دستگاه دیالیز استفاده می‌شود. فرمالدئید برای ضدعفونی کردن مکان‌هایی که میکروب‌های تب‌زا، میکروب عامل سوزش طحال ، میکروب سل و میکروب عامل خونریزی‌های شدید آلوده‌شده باشند، بسیار مناسب است. برای این منظور می‌توان نیم لیتر از این محلول را در ظرفی روی اجاق قرارداد. تا بخارهای حاصل از آن، اتاق را ضدعفونی کند. البته بخارات آن سمی است و نباید در معرض آن قرار گرفت. از فرمالدئید می‌توان برای ضدعفونی کردن زخم و پوست استفاده کرد. چون برای ریز جانداران سمّی و همچنین فرار است.

آب‌ژاول :

ماده اصلی موجود در آب‌ژاول ترکیبی فوق‌العاده قوی به نام هیپوکلریت سدیم است که آن را با درصد خیلی کم (۵ درصد) در آب حل کرده و بانام‌های مختلف تحت عنوان سفیدکننده به بازار عرضه می‌کنند.

آب‌ژاول برای ضدعفونی سرویس بهداشتی، آشپزخانه، لباس مناسب است و نیز برای ضدعفونی کردن آزمایشگاه‌هایی که در معرض ویروس هپاتیت قرار دارند (بخش همودیالیز)، استفاده می‌شود. محلول هیپوکلریت یا آب‌ژاول، تمام میکروب‌ها اعم از قارچ، ویروس و باکتری را نابود می‌کند. این محلول را باید در ظروف مات و سربسته نگهداری و از بکار بردن آن به همراه جوهر نمک جدا خودداری کرد.

ساولون:

ساولون در گندزدایی سریع ابزارها و وسایل پزشکی و جراحی و همچنین  تمیز کردن زخم‌ها کاربرد دارد. همچنین محلول یک درصد آن برای ضدعفونی زخم‌ها و شستن پوست دست و بدن بسیاررایج است. این ماده باکتری‌کش قوی است، ولی بر ویروس‌ها تأثیری ندارد. از تماس ساولون با چشم و گوش باید خودداری کنید. افراد بسیار زیادی با استفاده نا به‌جا از ساولون کر شده‌اند. ساولون باید به‌دوراز نور و در ظرف‌های کدر نگهداری شود. درب ظروف محتوی ساولون نباید چوب‌پنبه‌ای و پلاستیکی باشد. زیرا این مواد، ساولون را خراب می‌کنند. ماده بی‌اثر کننده‌ی ساولون صابون است.

فنا:

فنا در غلظت دو درصد، اکثر میکروب‌ها را از بین می‌برد کاربرد زیادی در بیمارستان‌ها دارد. و نیز در صابون‌ها و شامپوها به‌عنوان ماده محافظ بکار می‌رود. فنا یک ضدعفونی‌کننده مناسب برای مدفوع است، لذا از محلول ۵۰ درصد آن در برخی از صابون‌های دستشویی نیز استفاده می‌شود. فنا برای انسان سمی است.

کلر:

کلر، عنصری است که در ساختار سفیدکننده‌ها و ضدعفونی‌کننده‌ها بکار می‌رود. کلر، در مورد هر سه دستهٔ میکروب‌ها (قارچ، باکتری و ویروس) فعال است. کلر برای ضدعفونی آب استخر و آب آشامیدنی استفاده می‌شود و همچنین از پر کل رین  برای ضدعفونی سبزی‌ها و میوه‌جات استفاده می‌شود.

بخش ها ی مختلف مراکز درمانی ازلحاظ خطر انتقال عفونت و حساس بودن به سه دسته تقسیم می‌شوند:

1. سطوح بااهمیت بالا که نیاز به گندزدایی مرتب و اصولی دارند مانند اتاق عمل-ICU- زایشگاه و نوزادان- اتاق‌های ایزوله
2. سطوح بااهمیت متوسط مانند بخش‌ها و اتاق‌های بستری بخش‌ها.
3. سطوح بااهمیت پایین مانند قسمت‌های اداری بیمارستان

سلامت سازان پرشیا

همه پست های نویسنده